Korpus Straży Granicznej składał się z oficerów, podoficerów i szeregowych rezerwy lub przeniesionych bezpośrednio z armii. Utrzymano obowiązujące w Straży Celnej nazwy stopni, które ujednolicono ze stopniami wojskowymi. Najwyższy stopień: nadinspektor odpowiadał szarży pułkownika, inspektor – podpułkownika, nadkomisarz – majora, komisarz – kapitana, podkomisarz – porucznika, aspirant – podporucznika, starszy przodownik – starszego sierżanta, przodownik – sierżanta, starszy strażnik – plutonowego, strażnik – kaprala. Funkcjonariuszy zaliczano albo do korpusu oficerów (od nadkomisarza do aspiranta włącznie), albo szeregowych (przodownik – strażnik). Nowoprzyjęci strażnicy przechodzili sześciomiesięczne szkolenie w swojej jednostce, które dzieliło się na dwa okresy. Celem pierwszego było poznanie zasad, sposobów i środków stosowanych w zapobieganiu, ujawnianiu i likwidowaniu przestępstw oraz praktyczne opanowanie technicznych umiejętności i stosowanie ich podczas pełnienia służby. W drugim okresie główny nacisk nakładano na gruntowne utrwalenie nabytych wiadomości. Dużą wagę przykładano do wyszkolenia strzeleckiego. W dalszym etapie szkolenie nowych strażników kształcono w Centralnej Szkole Straży Granicznej, gdzie zapoznawali się m.in. z przepisami służby na granicy, pracy wywiadowczej i prawodawstwem karno-karbowym. W Zakładzie Tresury Psów szkolono funkcjonariuszy na przewodników psów. Wybrane osoby kierowano na kursy specjalistyczne, np. narciarskie, fotograficzne. Ważnym elementem było także wyszkolenie wojenne, którym objęto wszystkich podoficerów. Program zawierał m.in. walkę bagnetem i granatem, wyszkolenie saperskie, łączność i przygotowanie do starć przeciwko broni pancernej[8].

Nowością w systemie ochrony granic było powołanie na granicy zachodniej i południowej służby wywiadowczej. Oficerowie i szeregowi Straży Granicznej zajmowali się zdobywaniem wiadomości o sposobach przemytu, wykrywaniem popełnionych przestępstw skarbowych i granicznych oraz zbieraniem informacji dla wywiadu wojskowego. Działalność wywiadowcza realizowana była przede wszystkim poprzez placówki II linii, podlegające na terenie przygranicznym komisariatom, a w głębi kraju bezpośrednio szefowi Oddziału Informacyjnego Komendy Straży Granicznej (do grudnia 1934 r. szefowi Oddziału II KSG). Każdy funkcjonariusz oprócz swoich codziennych obowiązków, zobowiązany był do wykonywania pracy wywiadowczej. Sieć informacyjna wywiadu składała się z konfidentów stałych i okolicznościowych (będących na usługach wywiadu), informatorów i osób współpracujących. Od konfidentów płatnych wymagano rozbudowywania bazy osób, od których zbierali wiadomości o sprawach interesujących Straż Graniczną. Werbowano ich w różnych środowiskach, w firmach prywatnych i instytucjach państwowych. Inspektoraty Graniczne posiadały specjalne fundusze, z których finansowano działalność wywiadowczą, wypłacano nagrody za wyniki w zwalczaniu przemytu i opłacano osoby współpracujące. Osobne kwoty zarezerwowano na zwalczanie przestępstw przeciw monopolom. O ile wspominano niekiedy publicznie o efektach pracy wywiadowczej skierowanej przeciwko przemytnikom, to działalność wywiadu na przedpolu starannie ukrywano. Zbierano informacje o nastrojach politycznych ludności pogranicza, kompetencjach, strukturze organizacyjnej oraz obsadzie personalnej niemieckich służb oraz organów administracji ogólnej i wojskowej. Od drugiej połowy lat 30. docierało coraz więcej wiadomości o organizacjach paramilitarnych, koncentracji wojsk, budowie dróg i umocnień w strefie nadgranicznej. Opracowane informacje przekazywano także do Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego.

Zmieniająca się w połowie lat 30. sytuacja polityczna wpłynęła na kolejne zmiany organizacyjne. Zdecydowano się na ściślejsze podporządkowanie Straży Granicznej władzom wojskowym i włączenie formacji w system obrony państwa[9]. Do połowy lat 30. nie określono roli Straży Granicznej w planie na wypadek konfliktu zbrojnego (zgodnie z obowiązującą ustawą, miała w momencie zagrożenia zostać włączona w struktury armii). Proponowano użycie jednostek głównie do obserwowania granicy. Do konkretnych prac przystąpiono dopiero w 1937 r. Przewidziano przede wszystkim prace osłonowe: niszczenie infrastruktury, instalowanie min przeciwczołgowych. Nadal brakowało planu wykorzystania oddziałów Straży Granicznej w dalszej fazie wojny. W lutym 1939 r. przewidziano wzmocnienie każdego komisariatu plutonem strzelców (1 oficer i 60 szeregowych). W wypadku alarmu lub mobilizacji Straż Graniczna miała przejść automatycznie pod wojskowe dowództwo. Polecono przeprowadzenie rozpoznania obiektów infrastruktury przeznaczonych do zniszczenia. W tym celu przydzielono poszczególnym jednostkom materiały wybuchowe. Wraz z narastaniem napięcia i pogarszaniem się sytuacji na granicy polsko-niemieckiej opracowywano dokładne instrukcje, przygotowywano karty powołań rezerwistów oraz wyposażano komisariaty w potrzebną broń, amunicję i sprzęt[10].

W ostatnich dniach przed wybuchem wojny na granicy polsko-niemieckiej dochodziło do wielu incydentów zbrojnych oraz coraz mniej skrywanych przygotowań do ataku (np. zamknięcie przejść granicznych, wstrzymanie ruchu pociągów międzynarodowych). W sierpniu 1939 r. zginęło lub zostało rannych w czasie służby kilkunastu strażników granicznych. Ich pogrzeby przeradzały się w antyniemieckie manifestacje. Noc poprzedzającą atak armii hitlerowskiej większość patroli minerskich spędziła w pobliżu obiektów przeznaczonych do zniszczenia. Z relacji strażników wynika, że większość zadań udało się zrealizować. W pierwszym dniu wojny, Chojnic i Czerska bronili strażnicy graniczni wraz z plutonem wzmocnienia. Wycofując się w kierunku Rawy Ruskiej, dostali się do niewoli. Udało im się uciec, ale ponownie zostali zatrzymani w okolicach Góry Kalwarii, gdzie przebywali chcąc przedostać się do Warszawy. Opór stawiali też pogranicznicy na odcinku komisariatu Konarzyny i Kamień. Stacjonowała tam kompania cyklistów, którym udało wycofać się w okolice Tucholi, gdzie dołączyli do armii „Pomorze”. Brali następnie udział w bitwie nad Bzurą, a po jej stoczeniu przedostali się do Warszawy. W składzie 360pp Obrony Warszawy pod dowództwem płk. J.W. Chmury, oficera Straży Granicznej, kompania walczyła aż do kapitulacji stolicy[11].

Na poszczególnych odcinkach granicy zachodniej sytuacja wyglądał podobnie. Poszczególne jednostki Straży Granicznej po krótkich walkach wycofywały się w głąb kraju. Ze względu na szybkość działań na froncie, plan koncentracji oddziałów Straży Granicznej wykonano tylko w nielicznych przypadkach. Większość grup po zrealizowaniu swoich podstawowych zadań, włączyła się w do działań, wspierając poszczególne jednostki liniowe.